به قلم ـ عباس کرم الهی
ساخت ماکت یک راه عالی برای به نمایش گذاشتن یک مدل سه بعدی و درک یک پروژه یک در حال توسعه است. ماکتها میتوانند تداعیگر احساس فیزیکی از چگونگی توسعه یک پروژه ساختوساز یا حتی خلق یک محصول جدید باشد. البته کاربرد آن بسیار بیشتر از چیزهاییست که اینجا نام بردیم، در نتیجه در ادامه این مطلب همراه ما باشید تا با ماکت و کاربرد آن بیشتر آشنا شوید.
ماکت چیست؟
هدف از ساخت ماکت چیست؟
ماکتها نقش کلیدی در فرایند طراحی، توسعه و ارائه پروژهها ایفا میکنند. از مرحله ایدهپردازی تا تولید نهایی، ماکتها کاربردهای متعددی دارند که در ادامه به برخی از مهمترین آنها اشاره میکنیم:
تجسم و فروش پروژه
ماکتها ابزار قدرتمندی برای نمایش ایدهها و متقاعد کردن مشتریان هستند. معماران و طراحان از آنها برای تجسم بهتر پروژهها، ارائه پلنهای پیشنهادی و حتی بازاریابی املاک و مستغلات استفاده میکنند. همچنین در طراحی و توسعه محصولات جدید، مدلهای اولیه (پروتوتایپ) به شرکتها کمک میکنند تا ایدههای خود را به سرمایهگذاران و مشتریان ارائه دهند.
صرفهجویی در هزینه و زمان
یک ماکت ساده میتواند چالشهای احتمالی ساخت و ساز را پیش از اجرا مشخص کند. پیمانکاران و مهندسان با بررسی مدل سهبعدی، میتوانند مشکلات فنی و اجرایی را شناسایی کرده و پیش از آغاز پروژه، راهحلهای بهینهای برای آنها بیابند. این رویکرد از بروز اشتباهات پرهزینه در مراحل بعدی جلوگیری کرده و باعث صرفهجویی در منابع میشود.
جذب سرمایه و جلب حمایت مالی
یک ماکت دقیق و خوشساخت میتواند نقش مهمی در جلب سرمایهگذاران ایفا کند. نمایش فیزیکی یک پروژه به سرمایهگذاران کمک میکند تا تصویر واضحتری از ایده داشته باشند و بدانند که سرمایهگذاری آنها چگونه به محصول نهایی تبدیل خواهد شد. این امر میتواند اعتماد و تمایل بیشتری برای تأمین مالی پروژه ایجاد کند.
به طور کلی، ماکتها ابزاری ضروری برای ارائه، تحلیل و بهینهسازی پروژهها هستند و در صنایع مختلف از معماری و مهندسی گرفته تا طراحی صنعتی و بازاریابی، نقشی مهم و تعیینکننده دارند.
انواع مدل ساخت ماکت
1 ) ـ ماکت توپوگرافی
ماکتهای توپوگرافی سطوح و خطوط یک مکان را بیان میکنند. در حالی که هر ماکت به یک پایه مسطح نیاز دارد، مدلهای توپوگرافی به عنوان یک پایه عمل میکنند. هیچ زمینی روی کره زمین صاف نیست. بنابراین، مدلهای توپوگرافی برای تجزیه و تحلیل سطوح مکان، زهکشی استفاده میشود؛ زیرا به معماران در مراحل اولیه طراحی و درک زمین کمک میکند.
2 ) ـ ماکت نما
ماکتهای نما یکی از محبوبترین و پر استفاده ترین مدل ساخت ماکت است. از این نوع برای نمایش ساختمان پیشنهادی به مشتری یا معمولا ماکتای دانشجویی استفاده میشود. در ساخت ماکت نما از موادی مانند فوم تخته، مقوا، تختههای کاغذی با ضخامتهای مختلف از چوب، فلز و پلاستیک « که پرینت سه بعدی است» همراه با ورقهای شیشه ای یا ورقهای شفاف برای ساخت پنجره ها و سایر ویژگیها استفاده میشود.
3 ) ـ ماکت داخلی
ماکت داخلی ساختمان بیشتر توسط طراحان داخلی انجام میشود. ماکت داخلی در مقایسه با ماکت نما پیچیدهتر و دقیقتر هستند. این مدل ها با مدلهای نما که در آن پوسته بیرونی قابل مشاهده است، متفاوت هستند و فضای داخلی را با جزئيات مبلمان و دکوراسیون دقیق نمایش میدهند.
4 ) ـ ماکت لنداسکیپ
معمولاً توسط معماران لنداسکیپ ساخته میشوند، این مدلها ممکن است به طور انحصاری بر عناصر محوطهسازی مانند باغها، پارکها یا طراحی منظر یک ساختمان تمرکز کنند. ساخت ماکت لنداسکیپ شامل محوطه سازی مانند چمن، ماسه یا درخت میشود و اکثرا بر جزئیات تمرکز زیادی دارند.
5 ) ـ ماکت اماکن (site)
ماکتهای لندمارک عموماً در شرکتهای املاک، مراکز تجاری یا تفریحی استفاده میشود، اگرچه در شیوههای معماری یک هنجار است و به عنوان نمایشی در ساختمانهای بزرگ استفاده میشود. مدلهای سایت که عمدتاً در 1:1000 ساخته میشوند، مکان را در مقیاسی قابلتوجه شامل ساختمانها، پارکینگ و ویژگیهای طبیعی نشان میدهند. ماکت امکان ممکن است عملکرد داشته باشند که دارای گزینههای روشنایی یا حتی فواره دیوانهکنندهتر، جریانهای آب با آب واقعی باشند. ساخت ماکت اماکن معمولا با انجام یک مدل توپوگرافی و تکمیل آن با نما و یک مدل لنداسکیپ امکان پذیر است.
6 ) ـ ماکت طراحی شهری
این ماکتها در مقیاس بزرگ هستند و معمولاً یک شهر یا یک محله را در بر میگیرند. ماکت طراحی شهری دارای ساختمانهایی هستند که مدلهای بلوکی هستند. معمولا از ساخت ماکت طراحی شهری برای پاسخ به گسترش شهری با جزئیات استفاده میشود.
7. ماکت سازه یا استراکچر
برای ساختارهای پیچیده، ماکت استراکچر یا سازه معمولا پروسه ساخت را ساده میکنند. به عنوان مثال در ساخت ساختمان به جای ساخت ماکت خود ساختمان، بر جزئیات قاب سازه و پایه ها تمرکز میکنند. برای ساخت آن نیز معمولا عناصر ماکت سازه به طور جداگانه ساخته شده و به هم چسبانده میشوند.
8 ) ـ ماکت مفهومی
ماکتهای مفهومی یک ایده را توضیح میدهند. مدلهای مفهومی معماری نسبت به طرحها سطح میشوند و به سازنده و شخص کمک میکنند مفاهیم واضحی را که در یک سازه استفاده میشوند ببینند. آنها معمولا نشانگر تابش خورشید، مسیرهای باد و غیره هستند. بسته به خروجی مورد انتظار از آن مدل، نوع ساخت آن مانند مدلهای ساختمانی انجام میشود.
9 ) ـ ماکت محصول
طراحان محصول از ساخت ماکت برای انتقال ایدههای خود استفاده میکنند. معمولا ماکت محصول به صورت 1:10 تا 1:1 (برای مقیاسبندی نمونه اولیه)، به طراحان کمک میکند تا ایدههای خود را به مشتریان منتقل کنند. نمونههای اولیه محصول از مواد واقعی هستند که طراحی قصد استفاده از آن را دارد.
این نوع ماکتها حتی در طرحهای موزه و سایر سازههای جدید، آثار صنایع دستی در مدلهای مقیاس ساخته میشوند تا تجسم کنند که چگونه ممکن است در نمایشگاههایشان به نظر برسند.
هدف های رفتاری: در پایان این فصل از فراگیر انتظار می رود که:
1 ) ـ خصوصیات مواد و مصالح در ماکت سازی را توضیح دهد.
2 ) ـ تفاوت بین مصالح ساختمانی و لوازم واقعی منازل با مصالح و لوازم ساخت دکور نمایش را بیان کند.
3 ) ـ کاربرد ابزار و وسایل ساخت ماکت را توضیح دهد.
4 ) ـ مراحل ساخت ماکت رابا توجه به تبدیل نقشه های ترسیم شده به ماکت شرح دهد.
5 ) ـ مراحل مختلف ساخت دکور در کارگاه های دکور را از شروع ساخت در کارگاه تا پیاده کردن روی صحنه را شرح دهد.
6 ) ـ کارهای پس از نصب دکور روی صحنه را شرح دهد.
مواد و مصالح ماکت
پس از توافق کارگردان و طراح صحنه با طرح نهایی، طراح صحنه بایستی به تهیه ی نقشه های اجرایی دکور اقدام نماید. طراح صحنه چند سری نقشه تهیه می کند که از این میان نقشه های ساخت و جنسیت دکور و لوازم صحنه است. که ابتدا تبدیل به ماکت شده و سپس دکور و لوازم مورد نیاز صحنه در کارگاه های دکور ساخته و آماده می شوند. طراح صحنه جهت تهیه نقشه های ساخت باید از استانداردهای مورد نیاز و روش های پشت بندی و ساخت ماکت که در نهایت برای ساخت دکور به کار می رود آگاهی کامل داشته باشد. شاید یکی از مهمترین مراحل کار طراحی صحنه انتخاب مصالح ساخت توسط طراح صحنه است. شناخت مصالح ساختمانی از مواردی است که مهندسین معمار، مهندسین ساختمان و معماران داخلی و نیز طراحان صحنه باید اطلاعات جامعی از آن ها داشته به خواص، مزایا / معایب وکاربرد هر یک آگاهی داشته و موارد استفاده هر یک را بداند. در این بین کار طراح صحنه کمی دشوارتر از دیگران است چرا که این مهندسین، ساختمان ها را برای استفاده های طولانی مدت طراحی می کنند. در حالی که طراحان صحنه ساختمان شان موقتی است. کلاً فضاها موقتی هستند. برای یک هفته/ یک ماه و یا حداکثر چند اجرا به صورت رپرتوار. گذشته از آن روی صحنه تئاتر امکان استفاده از مصالح واقعی امکان پذیر نیست و دوره طبیعت گرایی نیز مدت هاست که سپری شده است. از این رو طراح بایستی مصالح جایگزینی هر یک از مصالح ساختمانی را بداند. چرا که او شکل و نمای ظاهری از یک فضای خاص را می سازد. با استفاده از پلاستوفوم و پارچه و تخته و روزنامه فضایی خلق می کند که تماشاچی فکر می کند یک ساختمان بتونی،
یک دیوار سنگی و یا آجری را نظاره گر است. در حالی که کافیست به دکور ساخته شده دست بزند و یا نظری به پشت آن بیندازد تا مصنوعی بودن و موقتی بودن آن ها را احساس کند. به همین جهت کار طراح صحنه به مراتب سخت تر و حساس تر از کار هر یک از مهندسین ساختمانی است. طراح صحنه علاوه بر شناخت هر یک از مصالح ساختمانی باید جایگزین آن را نیز شناخته و برای ساخت پیشنهاد نماید.
هر چند نمی توان طراحان را با معرفی چند نوع مصالح برای ساخت ماکت محدود کرد بلکه طراح با هر وسیله و با هر شیئی حتی اشیاء دور ریختنی نسبت به ساخت ماکت اقدام می کند. کسانی که به کار ماکت سازی مشغولند می توانند کارتنی در گوشه انباری داشته باشند و هرگونه زباله خشک دور ریختنی را قبل از دور ریختن مورد بازنگری قرار داده و داخل کارتن نگهداری کنند. بسیاری از لوازم و زباله هایی که دور ریخته می شوند برای خیلی از کارها از جمله ماکت سازی می توانند مورد استفاده قرار گیرند. ظرف مایع ظرفشویی، ظرف شامپو، در ظرف شامپو، در انواع اسپری، شیشه و …، در لاک ناخن، شیشه و …، در ادکلن و دئودورانت ها، حلقه های نوار چسب، چوب بستنی، لوله های مقوایی حوله های کاغذی و فویل ها، در یک قندان شکسته، یک ساعت از کار افتاده، سی دی های کهنه، قوطی کنسرو، پلاستوفوم های داخل بسته بندی لوازم منزل و لوازم صوتی و تصویری، دستگیره یک قابلمه فرسوده، حتی انواع شمع و ماکارونی به قطرهای مختلف و … همه و همه می توانند در مواقع نیاز مورد استفاده قرار گیرند. البته بایددر نظر داشت به کار بردن چنین لوازمی نیاز به دقت نظر و ریزبینی خاصی دارد چرا که بیننده ماکت نباید متوجه شود که مثلاً کلاهکآباژور داخل ماکت سر یک شیشه عطر است و یا …به طور متعارف ماکت سازها برای ساخت ماکت از مقوای ماکت، انواع مقواها و کاغذها، انواع فوم ها از قبیل پلاستوفوم « که به اشتباه به آن یونولیت گفته می شود » یلوفوم، بلوفوم، انواع چوب های نرم مانند چوب بالسا، فویل آلومینیوم، ورقه های نازک مس،چوب پنبه های ورقی و … استفاده می کنند. امروزه در فروشگاه های لوازم التحریر برخی از لوازم ماکت به صورت آماده به فروشمی رسند که البته قیمت بالایی دارند، مانند: چمن، آسفالت، تیر چراغ برق، صندلی، نیمکت، اتومبیل، درخت، تخت، وان حمام،دستشویی و … ولی با کمی صرف وقت و دقت مقدار زیادی از آن ها را می توان ساخت.
ابزار و وسایل مورد نیاز جهت ساخت ماکت :
1 ) ـ میز کار؛
2 ) ـ میز برش : میزی که روی آن ها ورق گالوانیزه پرس شده باشد یا نوعی میز البته با قیمت بالا وجود دارد که روکش آن چرم خاص است که بریده نمی شود .
3 ) ـ کاتر موکت بری تیغه بزرگ و تیغه کوچک .
4 ) ـ کاتر جراحی با نوک های متفاوت .
5 ) ـ خط کش فلزی .
6 ) ـ اره مویی .
7 ) ـ کمان اره .
8 ) ـ گونیای کوچک فلزی .
9 ) ـ انبردست .
10 ) ـ دم باریک .
11 ) ـ چکش کوچک .
12 ) ـ قیچی معمولی .
13 ) ـ قیچی حلبی بر .
14 ) ـ یک سری سوهان چوب .
15 ) ـ یک سری سوهان آهن .
16 ) ـ یک سری مقار کوچک .
17 ) ـ پنس
18 ) ـ دریل کوچک باتری دار .
19 ) ـ فرز کوچک .
20 ) ـ انواع کاردک نقاشی .
21 ) ـ انواع قلم موی پهن (زبر) .
22 ) ـ انواع قلم موی گرد ( نرم) .
23 ) ـ فوت فوتک .
24 ) ـ مسواک .
25 ) ـ فرچه کوچک .
26 ) ـ انواع سنجاق .
27 ) ـ ذره بین .
28 ) ـ سمباده نرم و زبر چوب .
29 ) ـ سمباده نرم و زبر آهن .
30 ) ـ مل .
31 ) ـ انواع رنگ گواش .
32 ) ـ انواع رنگ پلاستیک .
33 ) ـ و وسایلی که در صفحات قبل ذکر شد.
34 ) ـ مواد و مصالح برای ساخت ماکت از قبیل: انواع مقوا، انواع فوم ها، چوب پنبه ورقی، چسب چوب، چسب لاتکس، چسب پاتکس ( چسب موکت )، چسب تیوپی، چوب بان، تخته سه لائی و … .
35 ) جعبه ماکت استاندارد « اگر موجود نباشد باید ساخته شود »
مراحل ساخت ماکت :
برای شروع کار ماکت سازی طراح صحنه طول و عرض « در واقع عرض و ارتفاع » لته ها و دیگر لوازم و وسایل صحنه رااز روی نقشه های ترسیم شده که قبلا به تأیید کارگردان رسیده است استخراج کرده و آن ابعاد را روی مصالحی که قرار استماکت با آن ساخته شود، ترسیم می کند مثلا مقوای ماکت سازی پیاده کرده و آن ها را مطابق طرح برش می زند. بریدن مقوایماکت باید با دقت و با چند بار کشیدن کاتر روی مقوا انجام گیرد تا لبه های مقوا دچار برجستگی و تو رفتگی نشود. وقتیلته ها بریده شدند و جای حفره های در و پنجره ها و … در روی سطح لته در آمدند می توان پشت بندی آن ها را مطابق نقشه هاساخت، منتهی با مقیاس ماکت انجام داد. پشت بندی ها از چوب نرم مانند بالسا انتخاب شده و با مقیاس ماکت بریده شده و آمادهمی شوند و با چسب مایع تیوپی چسبانیده شده و لته آماده ایجاد بافت و رنگ آمیزی می گردد. این پشت بندی انجام شده بایدطوری انجام شود که اگر عکسی از پشت ماکت تهیه شد تصور شود لته واقعی است که برای قرار دادن روی صحنه ساخته شدهاست. برای رنگ آمیزی ماکت بهترین رنگ، رنگ گواش است که با آب حل می شود و در رنگ های با طیف بسیار متنوع عرضهمی شوند. جهت جلوگیری از صدمات رطوبتی می توان پس از اتمام کار رنگ آمیزی، روی آن ها را با اسپری بی رنگ ماتپوشش داد. باید توجه داشته باشیم ایجاد هر گونه بافت روی لته باید قبل از رنگ آمیزی انجام شود. مثلا نمای آجری، سیمانی، سنگی و … بافت روی لته را می توان با پلاستوفوم، بلوفوم، مل و چسب روزنامه و … ایجاد کرد. اگر قرار باشد دولته به هم لولا شوند یا پنجره و یا دری باز و بسته شود علاوه بر استفاده از لولاهای کوچک که در اسباب بازی های کودکاناستفاده می شود، می توان از باریکه های پارچه استفاده نمود که با چسب تیوپی بین درز دو لته چسبانده می شود. به جایشیشه از طلق و به جای فلز از فویل های آلومینیومی، ستون و تیر از ماکارونی با ضخامت های گوناگون و … استفاده کرد. مرحله بعدی پیاده کردن پلان در کف جعبه ماکت است که باید با دقت تمام انجام گیرد و زاویه دید تماشاچیان در نظر گرفته شود.
وقتی تمام لته ها و لوازم صحنه ای که خود ساخته ایم و یا تهیه کرده و یا خریده ایم را در محل های خود روی کف جعبه ماکت قرار دادیم، پس از کنترل از نظر مطابقت با طرح های تهیه شده و عدم نفوذ دید به پشت دکور و کنترل دید تماشاچی نفرات سمت چپ و سمت راست سالن نمایش، نسبت به ثابت کردن لته ها و لوازم اقدام می کنیم. لته ها را می توان با چسب روی کف چسباند و جهت رعایت آنچه که در اجرای اصلی روی صحنه رخ خواهد داد و ایستایی بیشتر لته ها، می توان گونیاهای چوبی که قبلا آماده و به رنگ سیاه در آورده ایم استفاده کرد. پس از ثابت کردن لته ها و لوازم، طراح می تواند به روتوش نهایی ماکت بپردازد
و در صورت امکان نسبت به نورپردازی ماکت اقدام کند. هر چند نورپردازی انجام شده روی ماکت هیچ گاه همانند آنچه که در روی صحنه اتفاق خواهد افتاد مطابقت نخواهد داشت ولی می تواند فضاسازی ماکت را کامل تر کند. ماکت صحنه ساخته شده که با رعایت کلیه استانداردها و قوانین صحنه ساخته شده باشد در واقع همان صحنه تئاتر است که دکور روی آن چیده شده و لوازم صحنه در محل های خود منتهی با مقیاس کوچک تر قرار داده شده است. بهترین ماکت ماکتی است که اگر عکسی از آن گرفته شد با آنچه که در روی صحنه اتفاق می افتد مقایسه گردید اختلاف زیادی با هم نداشته باشند. با دیدن ماکت کارگردان، بازیگران
و یا حتی طراح نور فضایی را مشاهده می کنند که چند روز بعد در روی صحنه شاهد آن خواهند بود. از این رو برای بازیگران و کارگردان نمایش فضایی ساخته شده است که می توانند آن را بیش تر از نقشه و طرح درک کنند و در فضای نمایش قرار گیرند. بدیهی است طراح نور هم با دیدن ماکت ارتباط بیش تری با فضای نمایشی برقرار کرده و مسلما می تواند در راه رسیدن به یک طرح نور مناسب بسیار مؤثر باشد. « لازم به ذکر است امروزه اکثر طراحان به جای ارائه ماکت نمایش از برنامه های کامپیوتری استفاده کرده و فضای نمایش را حتی به صورت انیمیشن باز سازی می کنند و در واقع فضای سه بعدی صحنه را به جای ماکت با نمایش تصاویر سه بعدی برای کارگردان مهیا می سازند. »
ماکت نمایش به همراه نقشه های ساخت دکور می تواند راهنمای بسیار خوبی برای مسئول کارگاه باشد. ابعاد و اندازه ها توسط مسئول کارگاه از نقشه های تهیه شده استخراج و براساس آن ها نسبت به تهیه دکورهای با ابعاد اصلی و مصالح تعیین شده ساخت دکور در کارگاه دکور شروع می شود. در کارگاه ابتدا چوب های پشت بندی ها به ابعاد و اندازه برش خورده و به صورت کلاف در آمده و در قسمت روکش لته ها روکش می شوند این روکش می تواند فیبر، سه لایی، متقال، گونی و یا هر چیز دیگری باشد. پس از روکش، در بخش دیگری از کارگاه بافت لازم روی لته ها و دکور ایجاد شده سپس توسط نقاشان کارگاه، دکورها رنگ آمیزی و نقاشی می شوند. نظرات مسئول کارگاه در نحوه ساخت دکور معمولاً بسیار سازنده و مفید خواهد بود. سرکشی طراح صحنه در طول زمان ساخت دکور و تبادل نظر با مسئولین قسمت های مختلف لازم و ضروری است. در کارگاه های بزرگ، محلی جهت نصب موقت دکور وجود دارد تا دکور نصب شده قبل از انتقال به روی صحنه توسط طراح و مسئول کارگاه و کارگردان مورد باز بینی قرار می گیرد. تا چنانچه معایب و نواقصی وجود داشته باشد، نسبت به رفع آن ها اقدام گردد. سپس دکور آماده شده در زمان مناسبی به روی صحنه حمل شده و توسط پرسنل نصب براساس پلان مونتاژ تهیه شده توسط طراح صحنه روی صحنه نصب می شود و قبل از ثابت کردن دکور طراح و کارگردان آخرین نظرات اصلاحی کوچک را تذکر داده و پس از تأیید نهایی پرسنل نسبت به ثابت کردن دکور اقدام می نمایند و در نهایت پرسنل رنگ کار، آخرین رتوش را با نظر طراح صحنه انجام می دهند. از جمله آویزان کردن پرده ها و چگونگی جمع کردن آن ها، انداختن رومیزی ها، گذاشتن شمع ها و چراغ ها در محل های
خود، چیدن لوازم روی میز نهار خوری، مرتب کردن و تزئین تخت خواب ها و مبل ها، چگونگی انداختن فرش ها و یا هر چیز دیگری که به تزئینات صحنه مربوط است توسط صحنه آرا انجام و طراح نور براساس طراحی انجام شده دستور بستن نورها را به مسئول نور داده و نور دکور بسته می شود و کار آماده اجرای جنرال می شود.
شخصیتها و رویدادها استفاده میکند و به آن شکل دراماتیک می بخشد »
بررسی میزانسن و هدایت بازیگر در تئاتر مستند معاصر به شیوه ی ورباتیم
چکیده :
تئاتر مستند معاصر را میتوان نوعی مبارزه ی اجتماعی برای بازتولید، شکل دادن و یادآوری تاریخ دانست. تئاتر مستند یکی از شاخه های تئاتر مدرن است که بهعنوان کاتالیزور برای تغییرات اجتماعی و سیاسی عمل میکند و به موضوعاتی از قبیل دولت، قدرت، رفتار و آدابورسوم و افکار عمومی می پردازد و برای شکل گیری شیوۀ اجرایی به اسناد و مدارک از جمله گزارش ها، پرونده ها، جداول آماری و مصاحبه ها تکیه می کند و در تلاش است تا مخاطب که یکی از ارکان مهم تئاتر است را به طور عینی و ملموس شریک اجرا کند. این مقاله با هدف شناخت شیوه های نوین در تحولات اجرایی تئاتر مستند، بنا بر ضرورت بررسی میزانسن و هدایت بازیگر در تئاتر به شیوۀ ورباتیم پرداخته است. ورباتیم با شیوه ی اجرایی جدید و منطبق با تکنولوژی روز در پی مطرح کردن و به چالش کشیدن مسائل و مشکلات اجتماعی و سیاسی جامعه حاضر است. این مطالعه با طرح این ساختار میزانسن و هدایت بازیگر در تئاتر مستند به شیوه ی ورباتیم از پرسش اصلی که آیا اساسا تعریف مشخصی پیروی می کند، به تشریح تئاتر مستند و تحلیل شکل های اجرایی متفاوت ورباتیم پرداخته است. با توجه به اینکه ورباتیم شکلی از تئاتر است که بنیاد آن بر اساس ضبط کردن و مصاحبه به دست می آید، میزانسن و هدایت بازیگر در این شیوه به گونه ای صورت می گیرد که اجرای شخصی تها بر روی صحنه نمایانگر شخصی تهای واقعی است و بنابراین بازیگران موظف به رعایت لحن و شیوه ی بیانی فرد واقعی هستند. این پژوهش توصیفی، تحلیلی است و دستاورد آن نشان می دهد که ساختار ورباتیم متشکل از سه گانه ی تکنولوژی، متن و بازیگر است.
در ارتباط میان این سه گانه می توان به اهمیت و جایگاه بسیار مهم میزانسن در روند خلق اجرای ورباتیم پی برد. به طوری که اجرای بازیگران در قالب این ساختار مستند، واقعی و قابل باور است.
درآمد
در عصر رسانه های دیجیتال و گسترش شبکه های اجتماعی، نشان دادن حتی سای های از حقیقت خود امری سیاسی است. میل نزدیک شدن به حقیقت و نیاز به آن بیش ازپیش احساس می شود. تئاتر مستند و در شکل رادیکالتر آن تئاتر ورباتیم مرجع کشف حقیقت است که می تواند امر سیاسی را بر عرصه صحنه ی تاریک امروز فرا خواند. میل به کشف حقیقت در مقابل مستندنمایی های دروغین، عنصر تردید را در مخاطب امروز بیدار کرده است، عنصری که میتواند منجر به حقیقت جویی مخاطب شود. از دیدگاه برخی پژوهشگران تئاتر مستند معاصر به عنوان ضد تئاتر پذیرفته شده است و مفهوم زیبایی شناسی را در بررسی آن در نظر نمی گیرند. برای پیسکاتور، عکس این قضیه صادق بود، او معتقد بود: « تئاتر مستند به همان اندازه که می تواند خشم مخاطب را برانگیزد از نظر زیبایی شناختی می تواند احساسات مخاطب را درگیر کند ».
تئاتر مستند در مفهوم ارائه با سبک هایی مانند ناتورالیسم نیز در ارتباط است. نسبت خود را با ناتورالیسم تا جایی که بتواند نمایشی هنرمندانه از واقعیت را ارائه دهد، حفظ به یک تفاوت مهم در حوزه ی مستند با می کند. « اینس » ناتورالیسم اشاره می کند: « مستند بر روی کاراکترهای زیادی متمرکز است، درحالیکه ناتورالیسم تعداد کمی پروتاگونیست را شامل می شود»
یک اصل مهم در ساختار متن و اجرای « مستند » برداشت اجراگر، نویسنده و کارگردان از اسناد است. این نوع تئاتر به معنای کپی برداری یا تقلید صرف از متون و اسناد نیست؛ چندین اصطلاحی برای شیوه های مستندسازی و نوع ارائه اسناد از جمله درام مستند، تئاتر مستند، ورباتیم تئاتر، تئاتر شاهد، تئاتر غیرداستانی و تئاتر دادگاهی ارائه شده است. بنابراین تعریف صحیح و فرم ثابت برای این سبک از تئاتر دشوار است. تئاتر ورباتیم که به تئاتر « لفظ به لفظ » نیز مشهور است « آن شکلی از درام مستند است که به طور گسترده یا انحصاری از مواد ضبط شده و فیلم های واقعی، شخصیتها و رویدادها استفاده می کند و به آن شکل دراماتیک می بخشد »
با توجه به سئوال اصلی این پژوهش، بررسی میزانسن و هدایت بازیگر در شیوه ی ورباتیم از جایگاه ویژهای برخوردار است و به دلیل نبود منابع و اطلاعات کافی در منابع پژوهشی و به طبع آن در ساختار اجرایی این شیوه، هدف این تحقیق دستیابی به یک تعریف منسجم در خصوص ابزار ساختاری در اجرای ورباتیم است. طراحی صحنه در ورباتیم
با استفاده از تکنولوژی از جمله هدفون، فیلم، ضبط صوت، رادیو، ویدئوپروجکشن و... صورت می گیرد. کاربرد تکنولوژی
با هدف شبیه سازی صحنه ها، موقعیت و فضا و تکرار رویداد مورد نظر برای خلق مجدد شرایط واقعی منظور می شود. درواقع در ساختار ورباتیم تکنولوژی، متن و بازیگر ساختار
مثلثی شکلی را تشکیل می دهند که در ارتباط با این سه گانه ی بازیگر با استفاده از تکنولوژی و مستندات به چگونگی گفتار و عمل شخصیت می پردازد. بنابراین میزانسن از جایگاه بسیار مهمی در روند خلق اجرای ورباتیم، به خصوص هدایت بازیگر برخوردار است.
پیشینه ی تحقیق
در اواخر دهه ی 1910 و اوایل دهه ی 1920 تئاتر به سوی اهداف جدیدتری حرکت کرد. در اجراهایی که توسط دولت ها و کمپانی های خصوصی سفارش داده می شدند، قدم های جدیدی در جهت تولید تئاتر با محتوای سیاسی و چالش برانگیز برداشته شد.مشخصه ی اصلی این تئاترها پرداختن به مسائل روز همچون موضوعاتی که در روزنامه ها منتشر می شد و پرهیز از سرگرمی صرف و جذابیت های کاذب برای مخاطب و به خصوص طبقه ی متوسط جامعه بود. این اتفاق هم در مسکو به وسیله ی گروه های تئاتری جامعه ی ابی ( 1919-1928 )که در آن کانستراکتیویسم و بیومکانیک و میرهولد آکروباتیک های سیرک آیزنشتاین تأثیر فعالی داشتند، رخ داد.
در آلمان نیز در ادامه ی دهه ی سی و چهل برشت و پیسکاتوربا فاصله گذاری و استفاده از عکس و اسلاید در اجراهایشان دریچه های تازهای را در زمینه های متنی و اجرایی تئاتر مستند بر روی نویسندگان و کارگردانان نسل بعد از خود گشودند. « تمایل برشت به بیگانه سازی در کارش، به یک ساختار دراماتیک که در آن مونتاژ و کالژ و تقطیع وجود دارد، پیوند خورده است. در مونتاژ برشت، کاراکترها در یک بستر روایی غیرخطی قرار گرفته اند. به طور مشابه، تئاتر مستند معاصر نیز که »تئاتر وقفه« خوانده می شود، از یک ساختار غیرخطی و مونتاژ به عنوان ابزاری هنرمندانه استفاده می کند»
اولین تولید پیسکاتور که در آن سند سیاسی تنها پایه و اساس که برای اولین بار در اساس متن و طرح بود تروتز آلدم سال 1925 در برلین به نمایش درآمد. « تولید محتوا از طریق مونتاژ سخنرانی، مقاله، بریده روزنامه، عکس و فیلم، جنگ جهانی اول، انقلاب اکتبر و شخصیت های تاریخی صورت گرفت »