به قلم ـ استاد جعفر دیناروند
شوش در اواخر دهه چهل با رویدادهای متفاوتی روبرو گشت.در عین حالی که خیابان اصلی و روبروی حرم، زیرساخت و آسفالت شده بود اما تا پایین حسینیه اعظم ادامه یافت و این، آخر آسفالت بود.از آن زمان، محله آن قسمت از شوش، آخراسفالت نامیده شد.
در همین زمان و با توجه به هجوم گردشگران خارجی به شوش، زمزمه ساختن هتلی به این منظور شنیده شد.این نیاز را اولین بار،گیرشمن مطرح کرد.نتیجه آن، ساخت هتلی مجلل به نام«هتل جهانگردی و گردشگری شوش» گردید.اواخر دهه چهل، سالور استاندار خوزستان آن را افتتاح کرد.هنوز اثرات آن،با نام شورای حل اختلاف،باقی است.
رویداد مهم دیگری که در این دهه روی داد، خداحافظی گیرشمن از شوشی ها بود.آن روز، او با لباس شیک به همراه خانمش دیانا که او نیز بر خلاف روزهای کاری، لباس قشنگی پوشیده بود،درب موزه،با چهره ای غمگین و گرفتن عکس یادگاری، برای همیشه خداحافظی کرد.
از رویدادهای مهم دیگری که می توان به آن پرداخت، تاسیس اولین دبیرستان در تاریخ شوش جدید است.در آن زمان که دبستان شش سال و دبیرستان نیز شش سال بود، فقط دو دبستان پسرانه و دخترانه وجود داشت.
با اتمام دوره دبستان، والدین برای ادامه تحصیل فرزندان به اداره دزفول مراجعه کردند.رئیس ضمن موافقت, شرط لازم را تضمین یک لیسانس از شوش برای پذیرفتن مسئولیت ذکر کرد.شوش آن زمان، دیپلمه هم بندرت داشت.
مرحوم دانیالی و مرحوم زربخش، به یاد مهندس فیلی افتادند.او فوق لیسانس آبیاری و شاغل در نیشکر هفت تپه بود.طبیعی بود که حقوق او بسیار بالا باشد.حقوق معلمی در آن زمان ها اندک بود.شب هنگام، این درخواست را به مهندس دادند که او جواب رد داد.آن ها ناامید برگشتند.
فردای آن روز همهمه ای در شوش پیچید که دبیرستانی در حال تاسیس است.کسی باور نمی کرد.گویا مهندس فیلی، شب را با ناراحتی طی می کند و صبح زود،به جای عزیمت به هفت تپه، با ماشین فورد زرد رنگ خود به دزفول می رود و با دادن تضمین،دبیرستان پسرانه کورش که ابتدا تا کلاس نهم و سپس دوازدهم را داراست،به وجود می آورد.او سپس دبیرستان دخترانه ایراندخت را نیز تاسیس می کند.
در همین زمان، حادثه تلخی روی داده، همه مردم را تحت تاثیر قرار می دهد.کرخه طغیان کرده و در حال پیشروی به سمت شوش است.آن زمان، آن سمت شاوور و نزدیک پایین شهر، فقط چند خانوار سکونت داشتند،مابقی تا بیشه زار، زمین خالی و چند باغ وجود داشت.سیل در راه است.
این سیل که نتیجه چندین روز پیاپی بارندگی های شبانه روزی بود تا درون حرم و خیابان مقابل را دربرگرفت.خانه های گلی لب شاوور تخریب شدند.انواع ظروف و کمدهای چوبی شناور بودند.بعضی از مردم به خصوص شب را بالای تپه ها گذراندند.هلیکوپترهای ارتش،نان و خرما، بر روی تپه ها پرتاب می کردند.
در همین برهه، ورزش شوش، شامل تحولی عظیم گشت.تنها ورزش آن زمان، فوتبال و زمین خاکی آن، محل فعلی دبستان باهنر بود.مالک آن، سیف الله خان فیلی بود که بنا به درخواست، مدرسه روستایی قبلی، آن را به آموزش و پرورش اهدا کرد.
حمید سالمی،معلم سپاه دانش که اهل شادگان و ساکن اهواز بود، اولین باشگاه ورزشی به نام تاج(استقلال) را ابتدا در آخراسفالت به صورت اجاره ای تاسیس کرد.کشتی، تنیس روی میز، دوومیدانی، دوچرخه سواری، والیبال و فوتبال رونق گرفتند.
این باشگاه به ترتیب به کوچه بانک ملی و سپس نبش کوچه رطوبت،منتقل گردید.با کوشش های او، باشگاه ملکیت یافت و از حالت اجاره ای خارج شد.باشگاه تختی، همان باشگاه تاج است که اداره تربیت بدنی وقت بعد از انقلاب آن را تصاحب کرد.مهندس فیلی هم در منزل شخصی خود، باشگاه شاهین را تاسیس کرد که سال۴۶ منحل شد.
با ورود مهاجرین جویای کار، جمعیت شوش، رو به افزونی گذاست.نیشکر .و کاغذپارس، دچار کمبود نیروی انسانی شدند.هر کسی می توانست، شاغل شود.مردم از شهرهایی مانند مسجدسلیمان، امیدیه، نفت سفید، هفتگل و آغاجاری شاغل در این دو شرکت شدند.قوم بختیاری به اقوام شوش اضافه شدند.
در همین زمان، تفکر کانال کشی و انتقال آب سد دز به مزارع کشاورزی، مطرح شد.شرکتی به نام اکباتان، پیمانکار آن شد.ساختمان آن که با آجر سفال قرمز رنگ ساخته شده بود، نبش میدان بسیج امروزی است.بخشی از آن، مدرسه و بخش دیگر در اختیار سپاه است.محل این شرکت به «ساختمان قرمز» معروف بود.
اواخر دهه چهل، همین کانال سازی، زمینه ورود شرکت های کشت و صنعت خارجی را مهیا نمود.رویدادی که باعث شد، تعدادی از کشاورزان در دو شرکت نیشکر ، کاغذپارس و بعد، حریر و قند شاغل شوند.اواخر دهه چهل، آغاز رونق اقتصادی گشت.بازار، جانی گرفت.
