به قلم ـ استاد جعفر دیناروند
معنای لغوی:عمید آن را بدین شکل معنا نموده است:کلمه ای عربی، استوار شدن، خوب نگاشته شدن، نظم داشتن، مرتب بودن، آراستگی و نظم و ترتیب.
معین:نظم داشتن، نظم و ترتیب،سامان گرفتن، بنوا شدن، خوب انگاهداشته شدن.
دهخدا: پیوستگی و مضبوطی، نظم و انتظام و ترتیب و درستی و عدم هرج و مرج، سامان پذیری و اراستگی.
تعریف:انضباط (disicipline) دارای تعاریف متفاوتی است که با توجه به اهمیت ،تمامی آن ها نوشته می شوند.
الف: عمل کنترل امیال یا انگیزه های آنی به منظور به دست آوردن یک امر آرمانی یا نتیجه بیشتر گرفتن.
ب: تمرین با اصول و روش های خاص، برای رشد توانایی ذهنی یا بدنی یا یک عمل معین.
ج:تسلط بر رفتار دانش آموز و سازگار ساختن آن با درخواست های زندگی اجتماعی از راه پاداش و کیفر.
چ: رشته ای از معرفت است که نظم و ترتیب دارد.
ح: اقدام به کار یا فعالیتی و مواظبت بر آن علی رغم مشکلات و ناگواری هایی که ممکن است پیش آید.
خ: یک نوع روش آموزشی که برای رشد و تکامل استعداد ذهنی یا بدنی یا یک نظریه در پیش گرفته می شود.
توضیح:واژه ی انضباط برای تمام فعالیت های روزانه، دارای کاربرد است.هر حرکت و کوششی بدون پرداختن به آن، بی معناست.با این حال،در میان روندهای زندگی اجتماعی، «تربیت» بیشترین استفاده را از آن می نماید.
طبیعی است که مفهوم انضباط برای تربیت، خاص است و در همین روند، کاربرد بهتری دارد.ممکن است در سایر فعالیت ها مانند پلیس، جکومت، زندان، پادگان ها و امثال آن، چنین معنایی را نداشته باشد
از این نظر باید تاکید نمود که انضباط دارای دو برداشت متناقض است.یکی سخت گیری های ممتد و فشار و دیگری نظم و ترتیب داوطلبانه که منظور تربیت، شکل دوم آن است.
گذشت از مراحل مختلف رشد و تعالی بر اساس پذیرش و تقبل و نیز باور آن نزد مجریان و دست اندرکاران تربیت، هدف عمده اجرای انضباط است.
پس، نظم در برنامه های تربیتی و گذران مراحل مختلف رشد در جریان فعالیت ها، انضباط تربیتی خوانده می شود.بدیهی است که در چنین حالتی، هم تربیت دان و هم تربیت شونده، خواهان آن هستند و به صورت داوطلبانه به اقدام های خود، رنگ فعالانه می دهند.
بدون شک، ایجاد چنین حالتی، با درک بالا و نیز هدف شناسی، میسر است که شاید در بعضی از مراحل زندگی مانند کودکی، با مشکل مواجه گردد.
شکی نیست که ایجاد فضای اعتماد و مشارکت، از وظایف تربیت دان محسوب می گردد.توفیق او در ساختن چنین فضایی، به انضباط، شکل و شمایل داوطلبانه می دهد.
