به قلم ـ استاد جعفر دیناروند
معنای لغوی:معین آن را خالص کردن، جدا کردن خوب از بد، خرده گرفتن، بر شمردن درستی ها از نادرستی های یک اثر ادبی یا هنری معنا کرده است. دهخدا بهین چیزی برگزیدن، سره گرفتن،بیرون کردن درمهای ناسره از درمها معنا کرده است.
در معنای کلی:سره کردن، نقد کردن پول،به گزینی، خرده گیری، شرح معایب و محاسن شعر یا مقاله یا کتابی یا سنجش اثری ادبی یا هنری بر معیار یا عملی تثبیت شده معنا شده است.
تعریف:(critique) یا (criticism) دارای چند تعریف است.
الف: آزمایش یک یا چند نظریه به تفصیل.
ب: آزمایش دقیق و بی غرض مفهوم، معنا، سازش درونی، ارزش و .... هرچیز.
ج:شرح و بیان علت ها و دلایل برای معلوم و مشخص ساختن عیب ها و اشتباهات.
توضیح:انتقاد عملی رشد یافته است که نشان می دهد فرد در چه مرحله ای از تغییرات قرار دارد.تبدیل توانایی از تئوری به عمل است.یعنی،رابطه میان تربیت و این عمل را تنها در رشد می توان جست و جو کرد. وقتی یک فرد در این مرحله به توانایی دست می یابد که قادر باشد یک مجموعه را سبک و سنگین نماید.این، نشان دهنده بینشی خاص است.با توجه به اینکه انتقاد نوعی بی غرضی نیز داراست، بنابراین رشد انسانی را نمایان می سازد.
انتقاد برای درست کردن جامعه است.برای هموار نمودن راه درست و حرکت معنا دار است.اهدافی که در انتقاد نهفته است، کاهش عیوب و افزودن ارزش هاست.با این کار، فرد می کوشد تا نسبت به معرفی اشکال ها اقدام نماید و به دیگران این امر را منتقل کند که برای رفع آن ها بکوشند. تربیت می کوشد تا افراد را به این توانایی رهنمود نماید که نه تنها انتقاد کننده که انتقاد پذیر نیز باشند.داشتن چنین روحیه ای از نظر تربیتی، نوعی توفیق در تربیت محسوب می گردد.
انتقاد به هیچ عنوان دارای اغراض شخصی نیست و بنا بر رفتارهای سازنده شکل می گیرد.
مربی با داشتن چنین بینشی، افراد تحت تربیت را نیز به آن سمت هدایت می کند.طبیعی است که یکی از راه های پیشرفت در عرصه های مختلف زندگی همین کاهش عیب ها و افزایش توانایی هایی است که منجر به تغییر عمده در جامعه ی بشری می گردند. انتقاد از این نظر، بسیار یاور و کمک دهنده است.تربیت دان بهتر از هر کسی می داند که یکی از وسایل مهم او در ایجاد تغییر، پیشبرد امر انتقاد سازی است.
رفتارهایی که با درک بالا از وضعیت موجود صورت می گیرند و با نگاه به آینده روشن، هدفداری می گردند.باید انتقاد و به طور کلی نقد را یک وسیله مهم در دنیای پیشرفته امروزی به حساب آورد.
اگر تربیت قادر به فضا سازی برای نقد پذیری گردد، بزرگ ترین راه را برای پیشرفت بشری هموار کرده است.ساختن افراد انتقاد کننده، جامعه انتقاد پذیر، مسئولین نقد گیرنده و در نهایت مردمی با درک خاص انتقادی،توفیق برای رسیدن به رشد انسانی است. روند تربیت اگر قادر به این امر مهم نگردد، نوعی شکست تربیتی را رقم زده است که باعث سد سازی در تغییر و عدم توجه به تحول و در نهایت، نا امیدی برای دسترسی به تکامل می گردد.انتقاد را باید امری لازم در جهت رسیدن به اهداف انسانی دانست .
